بارداری میتواند تغییرات قابلتوجهی در وضعیت پوست ایجاد کند؛ از شفافتر شدن پوست تا بروز خشکی، حساسیت، جوش، تیرگی یا لکهای جدید. این تغییرات بیشتر به دلیل نوسانات هورمونی، افزایش جریان خون، کشیدگی پوست و تغییر عملکرد غدد چربی ایجاد میشوند. مراقبت از پوست در این دوران به معنی حذف کامل محصولات نیست، بلکه انتخاب ترکیبات ایمن و استفاده از یک روتین ملایم اهمیت بیشتری دارد. در این مقاله تغییرات پوست در بارداری، ترکیبات مناسب و موارد نیازمند احتیاط بررسی میشود؛ با این حال برای درمان مشکلات پوستی یا مصرف داروها، مشورت با پزشک متخصص ضروری است.
تغییرات پوست در بارداری
واکنش پوست به بارداری همیشه قابلپیشبینی نیست. تغییرات هورمونی ممکن است فعالیت غدد چربی را افزایش دهند و زمینه ایجاد جوش را فراهم کنند یا با تضعیف سد دفاعی پوست، خشکی و حساسیت بیشتری به وجود آورند. بعضی از این نشانهها پس از زایمان بهتدریج کاهش پیدا میکنند، اما کنترل صحیح آنها در دوران بارداری از التهاب، ناراحتی و تشدید لکها جلوگیری خواهد کرد.
· لک صورت یا ملاسما
افزایش فعالیت سلولهای تولیدکننده رنگدانه میتواند لکههای قهوهای یا خاکستری را روی گونهها، پیشانی، بالای لب و اطراف بینی ایجاد کند. این وضعیت که با نام ملاسما یا ماسک بارداری شناخته میشود، معمولاً بر اثر نور خورشید تشدید خواهد شد. استفاده منظم از ضدآفتاب، کلاه لبهدار و قرار نگرفتن در معرض تابش مستقیم، بخش اصلی مدیریت این لکهاست.
· خشکی، خارش و حساسیت پوست
پوستی که پیش از بارداری چرب یا نرمال بوده نیز ممکن است در این دوره خشک و تحریکپذیر شود. احساس کشیدگی پس از شستوشو، پوستهریزی، قرمزی و واکنش به رایحهها از نشانههای افزایش حساسیت هستند. در چنین شرایطی بهتر است تعداد محصولات روتین کاهش یابد و استفاده از شویندههای قوی، اسکرابهای زبر و لایهبردارهای متعدد متوقف شود.
· جوشهای هورمونی
افزایش ترشح چربی ممکن است منافذ پوست را مستعد انسداد کند و جوشهایی را بهویژه در ناحیه فک، چانه، سینه و کمر به وجود آورد. درمان خودسرانه این جوشها توصیه نمیشود؛ زیرا برخی ترکیبات متداول ضدجوش، از جمله رتینوئیدها، برای این دوران مناسب نیستند. آزلائیک اسید از گزینههایی است که معمولاً برای کنترل جوش و لک در بارداری مطرح میشود، اما انتخاب غلظت و دفعات مصرف آن بهتر است با نظر پزشک انجام گیرد.
· ترکهای پوستی
با رشد جنین و افزایش حجم شکم، سینهها و رانها، رشتههای کلاژن و الاستین پوست تحت کشش قرار میگیرند و خطوط صورتی، قرمز یا بنفش ایجاد میشوند. ژنتیک، سرعت افزایش وزن و میزان کشسانی پوست بر شکلگیری این خطوط اثر دارند. مرطوب نگه داشتن پوست میتواند خشکی و خارش ناشی از کشیدگی را کاهش دهد، اما هیچ روغن یا کرمی نمیتواند پیشگیری کامل از ترک بارداری را تضمین کند.
· تغییرات مو و پوست سر
تغییر چرخه رشد مو ممکن است در دوران بارداری موها را پرپشتتر نشان دهد، درحالیکه ریزش مو معمولاً چند ماه پس از زایمان بیشتر احساس میشود. خارش، چربی یا خشکی پوست سر نیز ممکن است تغییر کند. در صورت مشاهده ریزش شدید، التهاب یا زخم نباید صرفاً به محصولات آرایشی اکتفا کرد، زیرا کمخونی، اختلالات تیروئیدی و مشکلات تغذیهای نیز باید توسط پزشک بررسی شوند.
ترکیبات مضر برای پوست در دوران بارداری
واژه «طبیعی» الزاماً به معنی ایمن بودن یک محصول نیست و در مقابل، شیمیایی بودن یک ترکیب نیز بهتنهایی خطرناک بودن آن را نشان نمیدهد. معیار درست، نوع ماده، غلظت، سطح جذب، مقدار مصرف و شواهد موجود درباره ایمنی آن است. همچنین ممکن است نام ترکیبات روی بستهبندی به زبان انگلیسی درج شده باشد؛ بنابراین مطالعه فهرست مواد تشکیلدهنده پیش از خرید اهمیت زیادی دارد.
ترکیب | وضعیت مصرف در بارداری | محصولاتی که ممکن است داشته باشند |
رتینوئیدها و مشتقات ویتامین A | باید از مصرف آنها پرهیز شود | کرم ضدچروک، سرم جوانکننده، محصولات ضدجوش |
ایزوترتینوئین خوراکی | ممنوع | داروی خوراکی درمان آکنه شدید |
هیدروکینون | بهتر است مصرف نشود | کرم ضدلک، محصولات روشنکننده پوست |
سالیسیلیک اسید با غلظت زیاد | نیازمند پرهیز یا نظر پزشک | تونر ضدجوش، لایهبردار، محصولات کنترل چربی |
اسپیرونولاکتون | ممنوع مگر طبق نظر پزشک | داروی خوراکی ضدجوش هورمونی |
فرمالدهید و آزادکنندههای آن | بهتر است تماس به حداقل برسد | مواد کراتینه، صافی مو، محصولات ناخن |
اسانسها و روغنهای ضروری غلیظ | نیازمند احتیاط | روغن بدن، محصولات رایحهدار، بالمها |
روشنکنندهها و لایهبردارهای قوی | نیازمند بررسی | سرم ضدلک، پیلینگ، ماسک لایهبردار |
این جدول راهنمایی کلی است و درباره تمام فرمولها حکم یکسانی نمیدهد. مقدار و روش مصرف اهمیت دارد؛ برای مثال، وجود مقدار کمی سالیسیلیک اسید در یک شوینده آبکشیشونده با پیلینگ سالیسیلیک اسید غلیظ قابلمقایسه نیست. متخصصان نیز توصیه میکنند مصرف رتینوئیدهای موضعی و خوراکی در بارداری متوقف شود و درمانهای جایگزین با نظر پزشک انتخاب شوند. راهنمای FDA درباره محصولات پوستی و بارداری
روتین پوستی در دوران بارداری باید چگونه باشد؟
یک روتین مناسب در این دوره لازم نیست طولانی و پیچیده باشد. پاکسازی ملایم، تأمین رطوبت و محافظت در برابر آفتاب سه پایه اصلی مراقبت روزانهاند. مراحل تکمیلی فقط زمانی به روتین افزوده شوند که نیاز مشخصی وجود داشته باشد و فرمول محصول بررسی شده باشد.
· شوینده صورت؛ شروع روتین برای پوستی بدون خشکی
صورت را صبح و شب با شویندهای ملایم و متناسب با نوع پوست بشویید. فرمولهای فاقد صابون قوی، دانههای اسکراب و رایحه شدید معمولاً برای پوست حساس انتخاب مناسبتری هستند. آب بسیار گرم چربیهای محافظ سطح پوست را کاهش میدهد؛ به همین دلیل بهتر است صورت با آب ولرم شسته و سپس با یک حوله تمیز، بدون کشیدن و اصطکاک زیاد، خشک شود.
اگر پوست صبحها خشک و بدون چربی اضافه است، شستوشو با آب ولرم یا مقدار کمی شوینده میتواند کافی باشد. در مقابل، پاک کردن آرایش و ضدآفتاب در پایان روز نباید نادیده گرفته شود، زیرا باقی ماندن محصولات و آلودگیها احتمال انسداد منافذ را افزایش میدهد.
· تونر؛ مرحلهای اختیاری و وابسته به نیاز پوست
تونر جزء ضروری روتین بارداری نیست. اگر پس از شستوشو احساس راحتی دارید و پوست بهاندازه کافی آبرسانی میشود، حذف تونر مشکلی ایجاد نمیکند. در صورت تمایل به استفاده، سراغ تونرهای ملایم، آبرسان و فاقد الکل دناتوره، عطر شدید و لایهبردارهای قوی بروید.
تونر نباید باعث سوزش، قرمزی یا احساس کشیدگی شود. چنین نشانههایی به معنی «اثر کردن» محصول نیستند و میتوانند از آسیب به سد دفاعی پوست خبر دهند. استفاده همزمان از چند تونر، اسید و سرم نیز احتمال تحریک را بالا میبرد.
· آبرسانها و مرطوبکنندهها
هیالورونیک اسید، گلیسیرین، سرامیدها، پانتنول، اسکوالان و نیاسینامید با غلظت متعادل از ترکیبات رایج در محصولات آبرسان و تقویتکننده سد دفاعی پوست هستند. آبرسان، آب را در لایه سطحی پوست حفظ میکند و مرطوبکننده با ایجاد لایهای محافظ، خروج رطوبت را کاهش میدهد؛ بنابراین پوستهای خشک ممکن است به هر دو محصول نیاز داشته باشند.
برای تمدید رطوبت پوست طی روز میتوان پس از بررسی کامل ترکیبات و اطمینان از نبود مواد ناسازگار با بارداری، گزینههای سبک را در نظر گرفت. برای نمونهدر میان آبرسانهای پوست، خرید میست کپسولی آبرسان آنوا میتواند برای افرادی جذاب باشد که به دنبال محصولی با قابلیت استفاده آسان در طول روز هستند؛ بااینحال، میست جای کرم مرطوبکننده را نمیگیرد و بهتر است ابتدا روی بخش کوچکی از پوست آزمایش شود.
هیالورونیک اسید، گلیسیرین، سرامیدها، پانتنول، اسکوالان و نیاسینامید با غلظت متعادل از ترکیبات رایج در محصولات آبرسان و تقویتکننده سد دفاعی پوست هستند. این ترکیبات با کمک به حفظ رطوبت سطح پوست، میتوانند ظاهر خشکی، کدری و احساس کشیدگی را کاهش دهند. در دوران بارداری که تغییرات هورمونی ممکن است باعث دهیدراته شدن یا حساستر شدن پوست شود، استفاده از محصولات آبرسان با فرمولاسیون ساده اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در میان محصولات مراقبت پوستی، آمپولها و سرمهای حاوی ترکیبات آبرسان مانند هیالورونیک اسید معمولا برای افرادی مناسب هستند که به دنبال افزایش رطوبت و بهبود ظاهر پوست خشک هستند. برای مثال، در خرید آمپول کلاژن و هیالورونیک اسید فارم استی بهتر است علاوه بر نام ترکیبات اصلی، لیست کامل مواد تشکیلدهنده را بررسی شود تا محصولی متناسب با شرایط پوست خود انتخاب کنید.
· ضدآفتاب؛ مهمترین مرحله روتین صبح
ضدآفتاب مهمترین بخش روتین صبح در دوران بارداری است؛ زیرا افزایش حساسیت پوست به نور خورشید میتواند احتمال ایجاد یا تشدید لکهای بارداری را بیشتر کند. انتخاب ضدآفتاب مناسب فقط به میزان SPF محدود نمیشود و عواملی مانند بافت محصول، میزان چربی، سازگاری با پوست حساس و امکان استفاده روزانه نیز اهمیت دارند.
بسیاری از افراد در دوران بارداری به دنبال ضدآفتابهایی با بافت سبک هستند که احساس سنگینی روی پوست ایجاد نکنند و امکان استفاده مداوم روزانه داشته باشند. در چنین شرایطی، انتخاب محصولی که با انواع پوست سازگار باشد و بتوان آن را بهراحتی در روتین روزانه قرار داد، اهمیت زیادی دارد. ضدآفتاب فیوژن واتر مجیک ایزدین یکی از گزینههایی است که کاربران هنگام انتخاب آن میتوانند علاوه بر بررسی ترکیبات محصول، میزان سازگاری آن با نوع پوست و نیازهای روزانه خود را نیز در نظر بگیرند.
· روغن و لوسیون بدن
بهترین زمان استفاده از لوسیون یا روغن بدن، چند دقیقه پس از حمام و هنگامی است که پوست هنوز اندکی رطوبت دارد. این کار به کاهش تبخیر آب کمک میکند و احساس خشکی و خارش را کمتر خواهد کرد. روی پوست بسیار خشک میتوان ابتدا لوسیون یا کرم بدون رایحه و سپس مقدار کمی روغن استفاده کرد.
در صورت نبود حساسیت به رایحه و پس از بررسی ترکیبات، خرید روغن بدن میوهای وازلین میتواند برای حفظ نرمی پوست بدن مناسب باشد. افرادی که در کنار نرمی پوست، جلوه درخشان ظاهری را میپسندند نیز ممکن است به خرید روغن بدن شایندار وازلین فکر کنند. این محصولات بیشتر برای نرمی و ظاهر پوست کاربرد دارند و نباید بهعنوان درمان قطعی ترک بارداری معرفی شوند.
· مراقبت از پوست سر و مو
تغییرات هورمونی در دوران بارداری میتواند چرخه رشد مو و شرایط پوست سر را تحت تأثیر قرار دهد. برخی افراد در این دوره با افزایش چربی پوست سر، خشکی، خارش یا تغییر حالت موها مواجه میشوند. به همین دلیل، مراقبت از پوست سر نیز مانند مراقبت از پوست صورت باید با انتخاب محصولات مناسب و توجه به ترکیبات انجام شود.
سرمهای مراقبت از پوست سر معمولا برای حفظ رطوبت، بهبود ظاهر موها و مراقبت از شرایط پوست سر استفاده میشوند. با این حال، در دوران بارداری بهتر است پیش از استفاده از هر محصول تخصصی، ترکیبات فعال آن بررسی شود. برای مثال، سرم تقویتکننده پوست سر و مو سی پوری یکی از محصولاتی است که در روتین مراقبت از مو مورد توجه قرار میگیرد و بررسی ترکیبات آن پیش از استفاده، بهخصوص برای افرادی با پوست سر حساس یا شرایط خاص، اهمیت دارد.
نکاتی برای مراقبت از پوست در بارداری
محصول جدید را ابتدا روی قسمت کوچکی از پوست بازو یا پشت گوش آزمایش کنید و ۲۴ تا ۴۸ ساعت برای بررسی واکنش احتمالی زمان بدهید. این فرآیند حتی درباره محصولاتی که پیش از بارداری استفاده کردهاید نیز مفید است، زیرا حساسیت پوست میتواند تغییر کند.
روتین را یکباره عوض نکنید. افزودن همزمان چند محصول باعث میشود در صورت بروز جوش، خارش یا التهاب نتوانید عامل اصلی را تشخیص دهید. هر محصول جدید را جداگانه وارد روتین کنید و برای ارزیابی واکنش پوست زمان کافی در نظر بگیرید.
از حمام طولانی با آب داغ، لیف زبر و اسکراب خشن پرهیز کنید. لباسهای نرم و آزاد بپوشید و برای کاهش خارش شکم، بهجای خاراندن پوست از کمپرس خنک و مرطوبکننده ملایم کمک بگیرید. آب کافی، خواب منظم و رژیم غذایی مناسب نیز از سلامت عمومی پوست حمایت میکنند، هرچند جای درمان پزشکی را نمیگیرند.
در صورت مشاهده خارش شدید و التهاب، بهویژه در کف دست و پا، تاول، کهیر، زردی پوست، ضایعات دردناک، تورم ناگهانی یا تغییر سریع خالها با پزشک تماس بگیرید. هر خارش یا لک جدید را نباید صرفاً یک تغییر معمول در بارداری تلقی کرد.
جمعبندی
مراقبت از پوست در بارداری بر سه اصل استوار است: شناخت تغییرات پوست، حذف ترکیبات نامناسب و حفظ یک روتین ساده شامل پاکسازی ملایم، آبرسانی و محافظت روزانه در برابر آفتاب. رتینوئیدها، هیدروکینون و درمانهای قوی ضدجوش یا ضدلک نباید بدون نظر پزشک مصرف شوند، درحالیکه ترکیباتی مانند هیالورونیک اسید، گلیسیرین، سرامیدها و نیاسینامید معمولاً در محصولات ساده مراقبتی به کار میروند.
هنگام انتخاب محصول در ونوسی شو، تنها به ادعای درجشده روی بستهبندی اکتفا نکنید و فهرست کامل ترکیبات را بخوانید. توجه به واکنش فعلی پوست و هماهنگی با پزشک، مطمئنترین راه برای داشتن روتینی آرام، کاربردی و متناسب با نیازهای دوران بارداری است.
خیر. در دوران بارداری نیازی به حذف کامل محصولات مراقبت پوستی نیست، اما بهتر است ترکیبات محصولات بررسی شوند و از محصولاتی با فرمولاسیون ملایم استفاده شود. پاککنندههای مناسب، آبرسانها و ضدآفتابهای سازگار با پوست معمولاً بخش اصلی یک روتین ساده و کاربردی را تشکیل میدهند.
برخی ترکیبات مانند رتینوئیدها، ایزوترتینوئین خوراکی و هیدروکینون از جمله موادی هستند که مصرف آنها در دوران بارداری توصیه نمیشود یا باید تنها با نظر پزشک استفاده شوند. درباره ترکیباتی مانند سالیسیلیک اسید نیز میزان غلظت، نوع محصول و روش مصرف اهمیت دارد.
مهمترین اقدام برای کاهش احتمال ایجاد یا تشدید لکهای بارداری، محافظت مداوم از پوست در برابر نور خورشید است. استفاده روزانه از ضدآفتاب مناسب، تمدید آن در صورت نیاز و کاهش تماس مستقیم با نور شدید خورشید میتواند به کنترل بهتر ملاسما کمک کند.
هیچ کرم یا روغنی نمیتواند پیشگیری کامل از ترکهای بارداری را تضمین کند، زیرا عواملی مانند ژنتیک، سرعت افزایش وزن و میزان کشسانی پوست در ایجاد آنها نقش دارند. با این حال، استفاده از محصولات مرطوبکننده میتواند به کاهش خشکی، کشیدگی و احساس خارش پوست کمک کند.
یک روتین ساده شامل شوینده ملایم، محصول آبرسان یا مرطوبکننده مناسب و ضدآفتاب روزانه معمولاً برای بسیاری از افراد کافی است. بهتر است محصولات جدید بهتدریج وارد روتین شوند و پیش از استفاده گسترده، روی بخش کوچکی از پوست آزمایش شوند.
